Kamień nazębny – jak powstaje i jak go usunąć?

Kamień nazębny to twardy, żółtawy lub brązowy osad, który odkłada się na zębach – najczęściej przy linii dziąseł i od strony języka na dolnych zębach przednich. Pojawia się u większości dorosłych, nawet u osób, które regularnie myją zęby. Nie jest tylko problemem estetycznym: kamień nazębny podtrzymuje stan zapalny dziąseł i sprzyja chorobom przyzębia. Wyjaśniamy, jak powstaje, dlaczego nie da się go zeszczotkować i jak wygląda jego usuwanie u dentysty.

Jak powstaje kamień nazębny?

Punktem wyjścia jest płytka nazębna – miękki, lepki nalot złożony z bakterii i resztek pokarmu. Jeśli nie zostanie dokładnie usunięta, z czasem twardnieje. Minerały obecne w ślinie, głównie wapń i fosforany, odkładają się w płytce i zamieniają ją w kamień. Proces mineralizacji może zacząć się już po kilku dniach zalegania płytki.

Wyróżnia się dwa rodzaje kamienia:

• Kamień naddziąsłowy – widoczny gołym okiem, żółtawy lub brązowy, najczęściej przy szyjkach zębów i na wewnętrznej stronie dolnych siekaczy, w pobliżu ujść ślinianek.
• Kamień poddziąsłowy – ukryty pod linią dziąseł, ciemniejszy i twardszy. Jest niewidoczny, a szczególnie szkodliwy dla przyzębia.

Dlaczego jednym osadza się szybciej niż innym?

Tempo odkładania się kamienia nazębnego jest bardzo indywidualne. Wpływają na nie między innymi:

• skład śliny – u niektórych osób zawiera więcej minerałów, więc płytka szybciej twardnieje,
• dokładność higieny, zwłaszcza w przestrzeniach międzyzębowych i przy dziąsłach,
• palenie tytoniu,
• stłoczone zęby, aparat ortodontyczny i uzupełnienia protetyczne, przy których trudniej o dokładne czyszczenie,
• dieta bogata w cukry i często podjadane przekąski.

Czym grozi kamień nazębny?

Szorstka powierzchnia kamienia jest idealnym miejscem dla kolejnych bakterii. Pozostawiony na zębach prowadzi do:

• zapalenia dziąseł – zaczerwienienia, obrzęku i krwawienia przy szczotkowaniu. Objawy i leczenie opisujemy w artykule zapalenie dziąseł – objawy, przyczyny i leczenie,
• chorób przyzębia – kamień poddziąsłowy pogłębia kieszonki dziąsłowe i z czasem może prowadzić do rozchwiania zębów,
• nieświeżego oddechu,
• przebarwień – kamień łatwo chłonie barwniki z kawy, herbaty, wina i dymu tytoniowego.

Jak usunąć kamień nazębny?

Kamienia nazębnego nie da się skutecznie usunąć szczoteczką ani pastą – jest na to zbyt twardy i zbyt mocno związany z powierzchnią zęba. Usuwa się go w gabinecie stomatologicznym podczas zabiegu nazywanego skalingiem.

• Skaling – końcówka ultradźwiękowa kruszy kamień nad dziąsłem i tuż pod nim, a woda wypłukuje jego resztki. Zabieg jest zwykle dobrze tolerowany. Przy wrażliwych zębach lub dużych złogach można zastosować znieczulenie.
• Piaskowanie – usuwa osady i przebarwienia, których nie zdjął skaling.
• Polerowanie – wygładza powierzchnię zębów, dzięki czemu płytka trudniej się na nich odkłada.
• Fluoryzacja – wzmacnia szkliwo po zabiegu.

Kamień poddziąsłowy przy zaawansowanych chorobach przyzębia wymaga czasem głębszego oczyszczania kieszonek dziąsłowych, o czym decyduje stomatolog po badaniu.

Czy kamień nazębny można usunąć w domu?

Nie. W internecie krąży wiele „domowych sposobów”, np. szczotkowanie sodą, płukanie octem czy próby zeskrobywania kamienia ostrymi narzędziami. Takie metody mogą uszkodzić szkliwo i dziąsła, a kamienia i tak nie usuną, zwłaszcza tego ukrytego pod dziąsłem. W domu możemy natomiast skutecznie zapobiegać jego powstawaniu.

Jak zapobiegać odkładaniu się kamienia nazębnego?

• Dokładne szczotkowanie dwa razy dziennie z uwzględnieniem linii dziąseł. Wiele osób dobrze radzi sobie ze szczoteczką soniczną – porównanie znajdziesz w artykule szczoteczka soniczna czy manualna.
• Codzienne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych nicią, szczoteczkami międzyzębowymi lub irygatorem.
• Pasta z fluorem, a przy skłonności do kamienia także pasty ze składnikami ograniczającymi jego odkładanie – warto zapytać o nie dentystę.
• Ograniczenie cukrów i podjadania oraz rzucenie palenia.
• Regularna higienizacja w gabinecie – zwykle co około 6 miesięcy, a przy szybkim odkładaniu się kamienia częściej, zgodnie z zaleceniem stomatologa.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy kamień nazębny można usunąć szczoteczką?

Nie. Kamień nazębny jest twardy i mocno związany z powierzchnią zęba, dlatego ani szczoteczka, ani pasta go nie usuną. Usuwa się go w gabinecie podczas skalingu, a szczoteczka pomaga jedynie zapobiegać jego powstawaniu.

Czy usuwanie kamienia nazębnego boli?

Skaling jest zwykle dobrze tolerowany i większość pacjentów odczuwa najwyżej lekki dyskomfort. Przy nadwrażliwych zębach lub dużej ilości kamienia pod dziąsłem można zastosować znieczulenie.

Jak często usuwać kamień nazębny?

Większości pacjentów zaleca się higienizację mniej więcej co 6 miesięcy. Osoby, u których kamień odkłada się szybko, mogą potrzebować częstszych wizyt.

Czy skaling uszkadza szkliwo?

Prawidłowo wykonany skaling nie uszkadza szkliwa. Po zabiegu zęby mogą być przez kilka dni bardziej wrażliwe na zimno, ale to przejściowe i zwykle szybko mija.