Choroby zębów i dziąseł – objawy i leczenie

Choroby zębów i dziąseł to jedne z najczęstszych schorzeń na świecie – i jedne z najbardziej bagatelizowanych. Wizytę u dentysty odkładamy do momentu, gdy ból staje się nie do zniesienia, a tymczasem większość problemów stomatologicznych przez długi czas przebiega bezbólowo, rozwijając się powoli i po cichu. W tym artykule omawiamy najczęstsze choroby zębów i dziąseł – czym są, jak je rozpoznać i co zrobić, zanim drobny problem stanie się poważnym leczeniem.

Próchnica – najczęstsza choroba zębów

Próchnica to bakteryjna choroba zębów, która dotyka szacunkowo około 90% Polaków. Bakterie żyjące w płytce nazębnej przetwarzają cukry z pożywienia w kwasy, które stopniowo rozkładają szkliwo i zębinę, tworząc ubytki. W początkowym stadium próchnica nie boli – objawia się jako biała lub brązowa plamka na powierzchni zęba. Ból pojawia się dopiero wtedy, gdy ubytek dociera do zębiny lub miazgi, a wtedy leczenie jest już bardziej rozbudowane.

Nieleczona próchnica prowadzi do kolejnych powikłań: zapalenia miazgi, ropnia zęba, a w skrajnych przypadkach do konieczności usunięcia zęba. Szczegółowo o objawach, przyczynach i leczeniu piszemy w osobnym artykule poświęconym wyłącznie próchnicy – próchnica – objawy, przyczyny i leczenie.

Zapalenie dziąseł – pierwszy sygnał alarmowy

Zapalenie dziąseł (gingivitis) to najwcześniejsze stadium choroby dziąseł i jednocześnie stan w pełni odwracalny – jeśli zostanie odpowiednio wcześnie zauważony. Przyczyną jest płytka nazębna gromadząca się wzdłuż linii dziąseł. Jeśli nie jest regularnie usuwana podczas szczotkowania i nitkowania, wydziela toksyny drażniące dziąsła i wywołuje stan zapalny.

Objawy zapalenia dziąseł to przede wszystkim:

• Krwawienie podczas mycia zębów lub nitkowania. To najczęściej pierwszy i przez wiele osób lekceważony sygnał. Zdrowe dziąsła nie krwawią – krwawienie zawsze wymaga uwagi.
• Zaczerwienienie i obrzęk dziąseł. Zdrowe dziąsła mają jasnoróżowy kolor i przylegają ściśle do zębów. Czerwone, spuchnięte dziąsła to wyraźny objaw stanu zapalnego.
• Nieprzyjemny zapach z ust. Bakterie w płytce nazębnej i w zapalonych dziąsłach produkują związki siarki odpowiedzialne za nieświeży oddech.

Leczenie zapalenia dziąseł polega na profesjonalnym oczyszczeniu zębów (skaling i piaskowanie) oraz poprawie codziennej higieny. W wielu przypadkach to wystarczy, by stan zapalny całkowicie ustąpił.

Paradontoza – gdy stan zapalny sięga głębiej

Paradontoza, czyli zapalenie przyzębia, to konsekwencja nieleczonego zapalenia dziąseł. Gdy stan zapalny nie zostaje opanowany, przenosi się z dziąseł na głębsze tkanki – więzadła ozębnej i kość wyrostka zębodołowego. To prowadzi do tworzenia się kieszonek przyzębnych, w których gromadzą się bakterie, a kość stopniowo zanika.

Paradontoza przebiega często bezbólowo przez długi czas, a jej objawy narastają powoli:

• Cofanie się dziąseł i odsłanianie szyjek zębowych.
• Rozchwianie zębów – zęby zaczynają się ruszać, zmieniają położenie w łuku.
• Głębokie kieszonki dziąsłowe wyczuwalne podczas badania sondą.
• Ropna wydzielina spod linii dziąseł w zaawansowanych przypadkach.
• Utrata zębów – w najbardziej zaawansowanym stadium.

Paradontoza wymaga leczenia periodontologicznego – głębokiego skalingu poddziąsłowego, kiretażu, a w ciężkich przypadkach zabiegów chirurgicznych. Więcej o tej chorobie przeczytasz w artykule czym jest paradontoza.

Nadwrażliwość zębów

Nadwrażliwość zębów to krótki, ostry ból pojawiający się w reakcji na określone bodźce: zimne lub gorące napoje, słodycze, kwaśne potrawy, dotyk szczoteczki lub nawet wciąganie zimnego powietrza przez usta. Ból zwykle trwa kilka sekund i ustępuje po usunięciu bodźca.

Nadwrażliwość nie jest osobną chorobą, ale objawem innych problemów: starcia lub erozji szkliwa, cofania się dziąseł i odsłonięcia zębiny, pęknięcia zęba, próchnicy, a niekiedy też reakcji po wybielaniu zębów. Leczenie zależy od przyczyny – może obejmować stosowanie past z fluorem lub hydroksyapatytem, lakowanie kanalików zębinowych lub leczenie choroby pierwotnej.

Erozja szkliwa

Erozja szkliwa to stopniowe rozpuszczanie zewnętrznej warstwy zęba przez kwasy – nie bakteryjne, jak w próchnicy, ale pochodzące z diety lub refluksu żołądkowego. Regularne spożywanie kwaśnych napojów (soki, napoje gazowane, energetyki), owoców cytrusowych czy octu prowadzi do powolnego ścierania szkliwa, które nie ma zdolności do samonaprawy.

Objawy erozji to stopniowe ścieranie i zaokrąglanie brzegów zębów, zmiana koloru (zęby stają się bardziej żółte, bo odsłania się zębina) oraz narastająca nadwrażliwość. Leczenie polega na eliminacji źródła kwasów, ochronie szkliwa preparatami remineralizującymi i odbudowie utraconych tkanek materiałami kompozytowymi lub porcelaną.

Recesja dziąseł – cofanie linii dziąseł

Recesja dziąseł to cofanie się tkanki dziąsłowej, prowadzące do odsłonięcia korzeni zębów. Zęby wyglądają wtedy jakby były dłuższe niż powinny – stąd powiedzenie „pokazywać zęby z wiekiem". Odsłonięte korzenie nie są chronione szkliwem, dlatego są bardziej podatne na próchnicę i nadwrażliwość.

Najczęstsze przyczyny recesji to paradontoza, zbyt mocne i agresywne szczotkowanie zębów twardą szczoteczką, bruksizm (zgrzytanie zębami) oraz predyspozycje genetyczne. W zaawansowanych przypadkach ubytki tkanek można uzupełnić zabiegiem chirurgicznym – przeszczepem dziąsła.

Jak zapobiegać chorobom zębów i dziąseł?

Większość chorób jamy ustnej można skutecznie zapobiegać – i to stosunkowo prostymi metodami. Kluczowe elementy profilaktyki to:

• Regularne i prawidłowe szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie, z odpowiednią techniką i przez wystarczający czas.
• Codzienne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych nicią dentystyczną lub irygatorem – właśnie tam najczęściej zaczynają się próchnica i zapalenie dziąseł.
• Wizyty kontrolne co 6 miesięcy połączone ze skalingiem – usuwanie kamienia nazębnego, którego szczoteczka nie jest w stanie poruszyć.
• Dieta uboga w cukry i kwaśne produkty oraz regularne nawodnienie wodą, która pomaga neutralizować pH w jamie ustnej.
• Niepalenie tytoniu – palenie jest jednym z głównych czynników ryzyka paradontozy i spowalnia gojenie tkanek po leczeniu.

Warto też pamiętać, że choroby dziąseł mają udokumentowany związek z chorobami ogólnoustrojowymi – podwyższonym ryzykiem chorób serca, udaru mózgu i powikłań w cukrzycy. Zdrowa jama ustna to nie tylko piękny uśmiech, ale też element zdrowia całego organizmu. Więcej o chorobach przyzębia i ich leczeniu przeczytasz w artykule objawy i leczenie chorób przyzębia.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie są najczęstsze choroby zębów i dziąseł?

Do najczęstszych chorób zębów należą próchnica, nadwrażliwość zębów, erozja szkliwa i zapalenie miazgi. Wśród chorób dziąseł i przyzębia najczęściej występują zapalenie dziąseł (gingivitis) i paradontoza (zapalenie przyzębia). Wszystkie te schorzenia można skutecznie leczyć, jeśli zostaną wcześnie wykryte.

Czy krwawienie dziąseł podczas mycia zębów jest normalne?

Nie. Zdrowe dziąsła nie krwawią podczas mycia zębów ani nitkowania. Krwawienie to jeden z pierwszych objawów zapalenia dziąseł spowodowanego płytką nazębną. We wczesnym stadium jest to stan w pełni odwracalny – wymaga poprawy higieny i wizyty u stomatologa lub higienistki.

Czy choroby dziąseł wpływają na zdrowie ogólne?

Tak. Przewlekłe stany zapalne w obrębie przyzębia mają udokumentowany związek z podwyższonym ryzykiem chorób serca, udaru mózgu, cukrzycy i powikłań w ciąży. Bakterie z kieszonek dziąsłowych mogą przedostawać się do krwiobiegu i wywoływać stan zapalny w innych częściach organizmu.

Jak zapobiegać chorobom zębów i dziąseł?

Podstawą profilaktyki jest regularne i prawidłowe szczotkowanie zębów (co najmniej 2 razy dziennie), codzienne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych nicią lub irygatorem oraz wizyty kontrolne u stomatologa co 6 miesięcy połączone ze skalingiem. Dieta uboga w cukry i regularne nawodnienie również znacząco zmniejszają ryzyko zachorowania.